TÊN GỌI HÀ NỘI CHÍNH THỨC XUẤT HIỆN VÀO NĂM NÀO

(TCTG) -Thăng Long - hà thành là tởm đô lâu đời nhất trong lịch sử hào hùng Việt Nam. Mảnh đất nền địa linh tính năng này từ trước khi trở thành kinh thành của nước Đại Việt bên dưới triều Lý (1010) sẽ là khu đất đặt các đại lý trấn trị của quan lại lại thời kỳ công ty Tuỳ (581 - 618), Đường (618 - 907) của phong con kiến phương Bắc.Từ lúc hình thành cho đến nay, Thăng Long - Hà Nội có khá nhiều tên gọi.

Bạn đang xem: Tên gọi hà nội chính thức xuất hiện vào năm nào


*

Long Đỗ: Truyền thuyết kể rằng, dịp Cao Biền đơn vị Đường, vào thời điểm năm 866 new đắp thành Đại La, thấy thần nhân hiện lên tự xưng là thần Long Đỗ. Vì vậy trong sử sách thường call Thăng Long là khu đất Long Đỗ. Thí dụ vào khoảng thời gian Quang Thái lắp thêm 10 (1397) đời è cổ Thuận Tông, hồ nước Quý Ly gồm ý định cướp nơi ở Trần nên mong mỏi dời kinh thành về khu đất An Tôn, đậy Thanh Hoá. Khu mật chủ sự Nguyễn Nhữ Thuyết dưng thư can, đại ý nói: "Ngày xưa, bên Chu, công ty Nguỵ dời kinh đô đều chạm mặt điều chẳng lành. Nay khu đất Long Đỗ gồm núi Tản Viên, tất cả sông Lô Nhị (tức sông Hồng ngày nay), núi cao sông sâu, đất bằng vận rộng rãi". Điều đó cho thấy, Long Đỗ đã từng là tên gọi đất tp. Hà nội thời cổ.

Tống Bình: Tống Bình là tên gọi trị sở của bọn đô hộ phương Bắc thời Tuỳ (581-618), Đường (618 - 907). Trước đây, trị sở của bọn chúng là sống vùng long biên (Bắc Ninh ngày nay). Cho tới đời Tuỳ chúng bắt đầu chuyển cho Tống Bình.

Đại La: Đại La tuyệt Đại La thành nguyên là tên gọi vòng thành không tính cùng bao bọc lấy Kinh Đô. Theo phong cách xây dựng xưa, khiếp Đô thông thường có "Tam trùng thành quách": Trong cùng là Tử Cấm thành (tức bức thành màu đỏ tía) địa điểm vua với hoàng tộc ở, thân là gớm thành và quanh đó cùng là Đại La thành. Năm 866 Cao Biền bồi đắp thêm Đại La thành rộng hơn với vững chãi hơn trước. Trường đoản cú đó, thành này được gọi là thành Đại La. Tỉ dụ trong Chiếu dời đô của vua Lý Thái Tổ viết năm 1010 bao gồm viết: "... Huống đưa ra thành Đại La, đô cũ của Cao vương vãi (tức Cao Biền) sống giữa khu vực trời đất..." (Toàn thư, Tập I, H, 1993, tr 241).

Thăng Long (Rồng cất cánh lên). Đây là cái tên có tính văn chương nhất, sexy nóng bỏng nhất trong số các tên của Hà Nội. Sách Đại Việt sử cam kết toàn thư cho thấy lý do hình thành tên gọi này như sau: "Mùa thu, tháng 7 năm Canh Tuất (1010) vua trường đoản cú thành Hoa Lư, dời đô ra Kinh lấp thành Đại La, nhất thời đỗ thuyền bên dưới thành, gồm rồng quà hiện lên sống thuyền ngự, nhân đó đổi tên thành điện thoại tư vấn là thành Thăng Long" (Toàn thư, Tập I, H, tr 241).

Đông Đô: Sách Đại Việt sử cam kết toàn thư cho biết: "Mùa hạ tháng bốn năm Đinh Sửu (1397) mang Phó tướng Lê Hán yêu thương (tức hồ nước Hán yêu đương - TM) coi tủ đô hộ là Đông Đô" (Toàn thư Sđd - tr 192). Trong bộ Khâm định Việt sử thông giám cưng cửng mục, sử thần công ty Nguyễn chú thích: "Đông Đô tức Thăng Long, lúc đó gọi Thanh Hoá là Tây Đô, Thăng Long là Đông Đô" (Cương mục - Tập 2, H 1998, tr 700).

Đông Quan: Đây là tên gọi Thăng Long vì quan quân bên Minh đề ra với hàm nghĩa tẩy chay Kinh đô của Việt Nam, chỉ được ví là "cửa quan tiền phía Đông" của phòng nước phong kiến Trung Hoa. Sử cũ mang lại biết, năm 1408, quân Minh đánh bại cha con hồ Quý Ly đóng đô sinh hoạt thành Đông Đô, đổi tên thành Đông Quan. Sách Đại Việt sử ký kết toàn thư chép: "Tháng 12 năm Mậu Tý (1408), Giản Định đế bảo các quân "Hãy thừa cố chẻ tre, đánh cuốn chiếu trực tiếp một mạch như sét tiến công không kịp bưng tai, tiến tấn công thành Đông quan tiền thì chắc hẳn phá được chúng" (Toàn thư Sđd - Tập 2, tr224).

Đông Kinh: Sách Đại Việt sử cam kết toàn thư cho biết thêm sự thành lập và hoạt động của cái brand name này như sau: "Mùa hạ, tháng 4 năm Đinh hương thơm (1427), Vua (tức Lê Lợi - TM) từ điện tranh ở người yêu Đề, vào đóng góp ở thành Đông Kinh, đặc xá đổi niên hiệu là Thuận Thiên, dựng quốc hiệu là Đại Việt đóng góp đô sinh hoạt Đông Kinh. Ngày 15 vua lên ngôi sinh sống Đông Kinh, có nghĩa là thành Thăng Long. Vày Thanh Hoá có Tây Đô, cho nên được gọi thành Thăng Long là Đông Kinh" (Toàn thư - Sđd. Tập 2, tr 293).

Bắc Thành: Đời Tây tô (Nguyễn Huệ - quang quẻ Trung 1787 - 1802 - TM). Vì kinh đô đóng ở Phú Xuân (tức Huế - TM) nên gọi Thăng Long là Bắc thành"(Nguyễn Vinh Phúc - nai lưng Huy Bá - Đường phố hà thành - H. 1979, tr 12).

Thăng Long (Thịnh vượng lên). Sách lịch sử vẻ vang thủ đô hà nội cho biết: "Năm 1802, Gia Long quyết định đóng đô sinh hoạt tại vị trí cũ là Phú Xuân (tức Huế - TM), không ra Thăng Long, cử Nguyễn Văn Thành làm Tổng trấn khu vực miền bắc và đổi kinh thành Thăng Long có tác dụng trấn thành miền Bắc. Kinh thành đã chuyến làm trấn thành thì tên Thăng Long cũng rất cần phải đổi. Nhưng vày tên Thăng Long vẫn có từ tương đối lâu đời, quen cần sử dụng trong quần chúng toàn quốc, đề nghị Gia Long thấy không tiện bỏ đi ngay cơ mà vẫn giữ tên Thăng Long, nhưng lại đổi chữ "Long" là dragon thành chữ "Long" là Thịnh vượng, mang cớ rằng rồng là tượng trưng mang lại nhà vua, nay vua không tại đây thì không được dùng chữ "Long" là "rồng" (Trần Huy Liệu (chủ biên). Kế hoạch sử thủ đô Hà Nội, H. 1960, tr 81).

Việc đổi khác nói trên xẩy ra năm 1805, tiếp nối vua Gia Long còn hạ lệnh phá quăng quật hoàng thành cũ, vì chưng vua không đóng đô sinh hoạt Thăng Long, nhưng mà hoàng thành Thăng Long lại khủng rộng quá.

Hà Nội: Sách lịch sử vẻ vang thủ đô hà thành cho biết: "Năm 1831, vua Minh Mạng rước kinh thành Thăng Long cũ hợp với mấy tủ huyện bao quanh như huyện Từ Liêm, phủ ứng Hoà, tủ Lý Nhân và đậy Thường Tín lập thành tỉnh giấc Hà Nội, lấy quanh vùng kinh thành Thăng Long cũ làm cho tỉnh lỵ của Hà Nội". (Trần Huy Liệu (chủ biên). Lịch sử hà nội Hà Nội. H. 1960, tr 82).

Xem thêm:

Ngoài các tên chínhsử nêu trên, Hà nôi còn có những tên kháctrong văn thơ, ca dao, khẩu ngữ... Dùng để chỉ thành Thăng Long - Hà Nội:

Trường An (Tràng An): Vốn là tên Kinh đô của nhì triều đại phong kiến thịnh trị vào bậc nhất của nước Trung Quốc: chi phí Hán (206 tr công nhân - 8 sau CN) cùng Đường (618 - 907). Vị đó, được những nhà nho nước ta xưa thực hiện như một danh từ phổ biến chỉ kinh đô. Tự đó cũng được người dân dã sử dụng những trong ca dao, tục ngữ chỉ kinh thành Thăng Long.

Thí dụ:

Chẳng thơm cũng thể hoa nhàiDẫu không tao nhã cũng tín đồ Tràng An

Rõ ràng chữ ngôi trường An ở đó là để chỉ kinh kì Thăng Long.

Phượng Thành (Phụng Thành):

Vào đầu thế kỷ XVI, ông Trạng Nguyễn Giản Thanh người tp bắc ninh có bài phú Nôm cực kỳ nổi tiếng:

Phượng thành xuân nhan sắc phú (Tả cảnh sắc ngày xuân ở thành Phượng).

Nội dung của bài phú bên trên là tả cảnh ngày xuân của Thăng Long đời Lê. Phụng thành tuyệt Phượng thành được sử dụng trong văn học vn để chỉ thành Thăng Long.

Long Biên: Vốn là khu vực quan lại bên Hán, Nguỵ, Tấn, phái nam Bắc triều (thế kỷ III, IV, V cùng VI) đóng trị sở của Giao Châu (tên nước vn thời đó). Sau đó, đôi khi cũng được dùng trong thơ văn để chỉ Thăng Long - Hà Nội. Sách Quốc triều đăng khoa lục tất cả đoạn chép về tiểu truyện Tam nguyên nai lưng Bích San (1838 - 1877); ghi lại bài thơ của vua từ Đức viếng ông, bao gồm hai câu đầu như sau

Long Biên tài hướng Phượng thành hồiTriệu đối bởi vì hi, vĩnh biệt thôi!

:Dịch nghĩa:

Nhớ người vừa từ bỏ thành quận long biên về cho tới Phượng Thành.Trẫm còn đang hy vọng triệu ngươi cùng triều bàn đối, bỗng vĩnh biệt ngay.

Thành quận long biên ở đây, vua tự Đức dùng làm chỉ Hà Nội, chính vì bấy giờ è cổ Bích San đang lĩnh chức Tuần đậy Hà Nội. Năm 1877 vua từ Đức triệu ông về đế đô Huế để sung chức sứ thần qua nước Pháp, còn chưa kịp đi thì mất.

Long Thành: là tên gọi viết tắt của tởm thành Thăng Long. Nhà thơ thời Tây tô Ngô Ngọc Du, quê sinh hoạt Hải Dương, từ nhỏ tuổi theo ông nội lên Thăng Long mở trường dạy học và có tác dụng thuốc. Ngô Ngọc Du là fan được chứng kiến trận đại chiến hạ quân Thanh ngơi nghỉ Đống Đa - Ngọc Hồi của vua quang quẻ Trung. Sau thắng lợi xuân Kỷ Dậu (1789), Ngô Ngọc Du bao gồm viết bài xích Long thành quang quẻ phục kỷ thực (Ghi chép việc phục sinh Long thành).

Hà Thành: là tên gọi viết tắt của thành phố hà thành được dùng nhiều trong thơ ca để chỉ Hà Nội. Ví dụ như bài thành phố hà nội chính khí ca của Nguyễn Văn Giai, bài hà thành thất thủ, tổng vịnh (khuyết danh), thành phố hà nội hiểu vọng của ba Giai?...

Hoàng Diệu: ngay lập tức sau cách mạng mon Tám - 1945, nhiều khi trong các báo chí của vn sử dụng tên này nhằm chỉ Hà Nội.

Ngoài ra, trong biện pháp nói dân gian, còn các từ được dùng để làm chỉ Thăng Long - tp. Hà nội như: Kẻ Chợ (Khéo tay hay nghề đất lề Kẻ Chợ - ranh mãnh thợ thầy Kẻ Chợ), Thượng Kinh, tên này nhằm nói khu đất kinh đô ở trên số đông nơi khác trong nước, dùng làm chỉ kinh đô Thăng Long (Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, Chẳng định kỳ cũng thể con người Thượng Kinh). Kinh Kỳ, thương hiệu này nói đất tất cả kinh đô đóng góp (Thứ nhất Kinh kỳ, đồ vật nhì phố Hiến).

Và đôi lúc chỉ dùng một từ gớm như "Ăn Bắc, mang Kinh". Bắc trên đây chỉ vùng gớm Bắc (Bắc Ninh), ghê chỉ kinh thành Thăng Long.

Loại thương hiệu "không thiết yếu quy" của Thăng Long - hà thành còn nhiều được sử dụng khá hoạt bát trong văn học, ca dao... Nói ra phía trên không không còn được./.Thanh Tùng ( ST)